پترون –  علیرغم گذشت چند روز از حضور ریاست سازمان مناطق آزاد مهندس ترکان در برنامه تلوزیونی ثریا و مناظره وی با مشاور عالی و مدیر اقدامات توسعه ای  اتحادیه سراسری صنایع پایین دستی پتروشیمی دکتر روح الله ایزدخواه درباره سیاست های کلان دولت درباره مناطق آزاد اقتصادی و وضعیت بد اقتصادی مردم بومی این مناطق، واکنش ها به این موضوع  همچنان ادامه دارد.

در این برنامه مهندس ترکان دبیر شورای هماهنگی مناطق آزاد ضمن دفاع از عملکرد اقتصادی دولت سازندگی، سیاست های کلان دولت فعلی را نیز ادامه همان مسیر خواند و تاکید کرد که برنامه دولت روحانی «ریل گذاری برای هر کسی است که صاحب سرمایه است.»
در پاسخ به وی دکتر ایزدخواه کارشناس مسایل توسعه پشت خط تلفن آمد و ضمن نقد مبانی این نوع نگاه به اقتصاد کشور و توده های مردم تصریح کرد که سیاست های دولت یازدهم در مناطق آزاد اقتصادی در عمل منجر به روی کار آمدن سیستم ارباب- رعیتی خواهد شد و مردم بومی این مناطق ضمن باقی ماندن در فقر، همچنان به عنوان خادمان صاحبان ثروت باقی خواهند ماند و این کار نه تنها برای اقتصاد کشور در دراز مدت سودی ندارد و به رشد اقتصاد ایران منجر نمی شود بلکه تضادهای طبقاتی را بیشتر خواهد کرد.
در ادامه متن این مناظره را مشاهده کرده و برای دیدن خلاصه ای از فیلم این برنامه نیز می توانید اینجا کلیک کنید.
تکنوکرات ها به دنبال تولید و صنعت بوده اند 
مهندس ترکان در رابطه با انگیزه پذیرفتن مسئولیت شورای مناطق آزاد  گفت: مناطق آزاد مسئولیتی است که دکتر روحانی از من می‌خواستند؛ در دو ماه اول ایشان معاون اجرایی نداشتند و سرپرستی برخی از کارها را به بنده محول کردند.
وی در رابطه با وضعیت کنونی مناطق آزاد افزود: همه این اتفاقات منفی در قشم که در مستند شما نشان داده شد محصول دو دهه گذشته است. یکی از دلایل این وضعیت بر میگردد به سیاست های کلی، چرا که کشور ما تولید محور نیست بلکه واردات محور است هرگاه فروش نفت ما کم شده تولید ما پیشرفت کرده است و هرگاه درآمد نفت ما زیاد شده واردات محور شده‌ایم که به این امر بیماری هلندی می‌گویند.
وی افزود: افرادی که به عنوان تکنوکراسی آمدند به دنبال تولید و صنعت بوده اند؛ یک دوره ای در دوره آقای خاتمی حساب ذخیره ارزی ای  ایجاد شد و از گزند بیماری هلندی آزاد شدیم اما دوباره درآمدها را آوردیم و مصرف کردیم یعنی اینکه ارز را ارزان نگه داشتیم و این درآمدها را مصرف کردیم.
در بخش بعدی برنامه اسلاید هایی از وضعیت عملکرد مناطق آزاد نمایش داده شد که با تاکید بر اهداف ایجاد مناطق آزاد را در جهان بیان به مقایسه حجم و ارزش و نسبت ارزش و صادرات و واردات مناطق آزاد و میزان اشتغال ایجاد شده در این مناطق می گرداخت.در کشورمان هر گاه صادرات نفت بالا رفته واردات هم به نسبت زیادی بالا رفته است که بخش اعظمی از آن از مناطق آزاد صورت می گرفته است.
زمانی که زیر ساختی نیست و می‌خواهیم منطقه آزاد ایجاد کنیم فساد شروع می‌شود
 در ادامه برنامه مهندس ترکان در پاسخ به سوال مجری که پرسید با این تجربه ی ضعیف که از مناطق آزاد داریم بر چه مبنایی قرار است مناطق آزاد بیشتری ایجاد شود پاسخ داد: ما در تجربه مناطق ویژه اقتصادی نسبت به مناطق آزاد موفق تر عمل کرده ایم مثل منطقه ویژه سیرجان، سلفچگان، بم  و… که نمونه های موفقی هستند.
وی افزود: گاهی بندری وجود دارد و آنجا را به یک منطقه آزاد تبدیل می‌کنیم اما وقتی هست که بندری نیست زیر ساختی هم نیست و ما میخواهیم در اینجا بندر بسازیم که این امر شروع ریشه فساد است و انقدر واردات میشود که اجازه نمیدهند به سمت تولید برویم.
ترکان اظهار داشت: منطقه آزاد بعنوان نقطه اصلی برای اتصال به جهان یا باید فرودگاه یا بندر داشته باشد.
وی در رابطه با وضعیت کنونی جزیره کی و موفقیت یا عدم موفقیت آن در تولید و صنعت گفت: محور توسعه کیش صنعت نیست بلکه گردشگری است که در این امر موفق بوده است و موفقیت آن در محور گردشگری قابل کتمان نیست.
وی در رابطه با سایر مناطق افزود گردشگری کیش کسب و کار محور است؛ محور چابهار ترانزیت،  قشم صنعت و اروند پیشتیبانی نفت ایران و عراق است بالاخره در کنار این محور ها جذابیت های قابل انکار دیگری هم وجود دارد.
یکی از ریشه های فساد عدم نظارت بر حساب های بانکی تجاری است
مهندس ترکان در رابطه با  رشد عدالت در مناطق آزاد گفت: رشد عدالت تا الان قانع کننده نیست، ما کوشش می‌کنیم که در این مناطق مشارکت مردمان بومی در توسعه مناطق آزاد را داشته باشیم و کسب و کارهای مناطق را به بومیان محول کنیم. در قشم ۱۲۰۰۰ دانشجو وجود دارد و ما متخصص هم در این مناطق دارا هستیم. ما در حال آماده کردن واحدهای کوچک صنعتی برای جوانان مناطق آزاد کشور هستیم.
مهندس ترکان افزود: یک سرمایه گذار باید باتوجه به قابلیت های خودش سرمایه گذاری بکند. در قشم ما چهار شهرک صنعتی داریم ولی خیلی از صنایع تعطیل است و دوباره برپا کردن این ها آسان نیست چرا که اعتبار این کارخانه های بزرگ از دست رفته است.
وی در رابطه با وضعیت واگذاری زمین در مناطق آزاد افزود: سودا گری زمین دکان شده است؛ ما الان دیگر زمین را واگذار نمیکنیم تا زمانی که شخص زمین را تا آن حد مقرر شده ساخته باشد. مقصودی، مجری برنامه در این رابطه اضافه کرد: تا زمانی که سود در سوداگری است ما باید راه سودا گری های سود دار راببندیم و بعد راه را برای تولید هموار کنیم و نباید بگذاریم پول در زمین و مسکن انباشت بشود.
مهندس ترکان ادامه داد: مشکل اصلی اینست که ما در ایران نظارت بر حساب های بانکی، تجاری نداریم و یکی از ریشه های فساد در مالیات ما همین امر است. در واقع مانند ان ضرب المثل معروف همه چیزمان به همه چیزمان می خورد بانک ما مثل صنعتمان است، گردشگری مثل تولید است که مجوعه این ها می‌شود عقب ماندگی ما در این حوزه ها و معنای جهان سوم همین است.
تا قبل از اعلام عمومی رئیس جمهور کسی از گرانتر شدن زمین اطلاع نداشت
در ادامه برنامه بخشی از مستند اروند و وضعیت کنونی منطقه آزاد خرمشهر پخش شد که مقصودی، مجری برنامه در رابطه با مستند اروند از مهمان برنامه پرسید: چرا سیاست گذاری به گونه ای شده است که در این مناطقی که فقر بیداد میکند ما منطقه را از ماشین های لوکس پر می کنیم؟
مهندس ترکان در پاسخ گفت: اگر ما این واردات را محدود کنیم عده ای انتقاد می‌کنند که چرا باید فقط از ماشین های داخلی استفاده کنیم؛ راهی که هست این است که ما باید حجم موتورهای ماشین ها را محدود کنیم و راه درستی نیست که باتوجه به قیمت ارز این قیمت ها را کم کنیم.
مهندس ترکان در رابطه با رانت اطلاعاتی برخی افراد که موثر در خرید و فروش زمین های آبادان و خرمشهر است اظهار داشت: در واقع هیچ کس از این موضوع اطلاع نداشت تا زمانی که رییس جمهور در جاسک بصورت عمومی اعلام کرد؛ زمین های این مناطق گرانتر از این هم می‌شود. برخی معتقدند نباید این موارد به مردم گفته شود ولی ما معتقدیم باید این امر را به مردم بگوییم که زمین هایشان را از چنگشان درنیاورند.
وی ادامه داد نکته دیگر در رابطه با آبادان و خرمشهر این است که بعد از جنگ اقشار متوسط و رو به پایین به این منطقه برگشتند و سرمایه دار ا و صنعت گران رفتند لذا ما باید فضایی را ایجاد کنیم که این افراد به این شهر برگردند.
باید به جای ویلاهای آنتالیا و اسپانیا ویلاهای اروند و کیش را به مردم بفروشیم
وی در رابطه با مزیت های گردشگری این مناطق افزود: بهتر است که فضا را به گونه ای مهیا کنیم که گردشگران داخلی به سمت مناطقی مثل خرمشهر و آبادان بیایند؛ ترکان گفت: در بنگاههای تهران ویلاهای آنتالیا و اسپانیا روی نقشه به فروش می رسد؛ ما باید از مزیت خودمان استفاده کنیم؛ وقتی پول ما به سمت ویلاهای ترکیه می‌رود باید کاری کنیم به سمت داخل بیاید و چرا ویلاهای مناطق گردشگری خودمان جایگزین نشود.
وی در پاسخ به تاکید مجری بر تولید محوری به جای نگاه ویلامحور به مناطق آزاد گفت: اگر این پول در داخل به سمت تولید برود خیلی بهتر است اما فعلا این کار را نمیشود انجام داد و باید در صدد باشیم که به تولید رونق بدهیم تا این پول ها به سمت تولید بیاید.
مناطق آزاد و ویژه از ورشکست ترین  طرح های نظام سرمایه داری مصرف زده است
در ادامه برنامه تماس تلفنی با روح الله ایزد خواه، کارشناس توسعه منطقه ای برقرار شد که وی در رابطه با رویکرد مناطق آزاد گفت: بحث مناطق آزاد و ویژه از ورشکست ترین طرح های نظام سرمایه داری مصرف زده است که در کشور از زمان اصلاحات ساکن کردیم؛ همانطور که در مستند های برنامه نشان داده شد دوگانگی نظریاتی که بین مردم و مسئولین منطقه مطرح میشد بخوبی قابل فهم است که مردم کاملا نظر مخالفی با مسئولین در رابطه با کارآمدی این مناطق دارند.
وی افزود: کشور ما عقب مانده و جهان سوم نیست، نرخ رشد علم ایران بسیار بالا است؛ تفکرات و سیاست های برخی مدیران در راستای توسعه عقب مانده است.
مناطق آزاد ما پر از پاساژهایی است که فقط در آن کمربند و قلاده سگ به فروش می‌رسد
روح الله ایزدخواه افزود: نقد محکمی که به صحبت های آقای ترکان وارد است این است که تکنوکراسی که ایشان فرمودند به دنبال تولید و صنعت است چند عیب بزرگ دارد؛ یک مورد همین که گفتند دولت فقط مسئول زیر ساخت است زیر ساخت ها فقط زیر ساخت های سخت افزاری نیست، الآن در همه جای دنیا می گویند ۶۰درصد زیر ساخت ها باید نرم باشد.
وی گفت: ما در تفکرات سرمایه داری که عمدتا در برنامه های اول و دوم توسعه حاکم شد به شدت به سمت تقلید از غرب رفتیم مثل ایجاد همین مناطق آزاد؛ و مناطق ویژه که مظاهر اصلی است. مثلا تصور کنید در چین هیچگاه بدون ایجاد زیر ساخت منطقه آزادی ایجاد نشد یعنی اول آمدند مجموعه های تولیدی را شبکه کردند بعد ایرادات را برطرف کردند و بعد به سمت منطقه آزاد رفتند. وقتی در منطقه ای کارخانه نباشد و تولیدی وجود نداشته باشد بعد آنجا را تبدیل کنیم به منطقه آزاد، طبیعتا منطقه می‌شود پر از پاساژهایی که فقط در آن کمربند و قلاده سگ باید به فروش برسد.
تفکر وبلامحور در مناطق آزاد حاکم کردن یک نوع نظام ارباب_رعیتی است
وی اظهار داشت: به جای اینکه کار را از آخر شروع کنیم اول باید بنگاه تولیدی ایجاد کنیم بعد تولید را سبکه کنیم بعد مشکلات تولید کننده ها را برطرف کنیم و بعد انها را به شبکه جهانی وصل کنیم و در مرحله آخر اگر مشکل سخت افزاری داشتند آنها را تسهیل کنیم و تازه برویم منطقه آزاد بزنیم.
وی ادامه داد مشکل ما بیماری هلندی نیست؛ بیماری هلندی معلول است نه علت! چرا نظام برنامه ریزی ما نوانسته ایت درآمد نفتی را در خدمت تولید قررا دهد؟ چرا نروژ که یک کشور نفتی است توانسته بیماری خودش را کنترل کند؟
وی افزود: در کشور ما چون تفکرات مسئولین ما این است که نفت را بفروشیم و با پولش زیر ساخت فیزیکی ایجاد کنیم و دائم می رویم منطقه آزاد و بندر ایجاد می کنیم فارغ از اینکه چه افرادی باید در اینجا ساکن شوند؛ تولید کننده یا دلال یا بنجل فروش؟ این امور ماحصل تفکراتی مثل تکنوکراسی است که اقتصاد مصرف زده را در کشور ما حاکم کرده اند.
وی افزود: بعضی با صراحت می روند در مجلس می گویند ما می خواهیم ایران را دبی بکنیم. جایی مثل دبی که اصلا مساله ای با عنوان اقتصاد مقاومتی در آن مطرح نیست. یعنی کل کشور را می خواهند بکنند منطقه آزاد.
وی در رابطه با ویلافروشی در منطقه آزاد گفت: جناب ترکان پیشنهاد شما در رابطه با اینکه ما در مناطق آزاد ویلا بدهیم به افراد پولدار، یعنی حاکم کردن یک نوع نظام ارباب_رعیتی جدید به این معنی که به مردم مستضعف و محروم مناطق به جای اینکه فعالیت اقتصادی را یاد بدهیم زمین های شان را بگیریم بدهیم به یک سری آدم پولدار.
راه ما الان ادامه راه آقای رفسنجانی است
مهندس ترکان در پاسخ گفت: شما در رابطه با نروژ مثال زدید و فارغ از این بودید که نروژ بیماری هلندی را چاره کرده و به سمت موفقیت رفته است.
وی افزود: شما می گویید نفت بفروشیم و بندر بسازیم ای کاش نفت بفروشیم و بندر و جاده بسازیم. شما در ۸سال گذشته کجا نفت فروختید و زیر ساخت فیزیکی ایجاد کرده‌اید؟ کاش اینطور میشد! ما نفت فروختیم سیب و موز آورده‌ایم!
وی افزود:ما باید همانطور که به ظرفیت های صنعتی توجه میکنیم به ظرفیت های دیگر هم توجه کنیم.
وی گفت:کاش دولت سازندگی به کار خودش ادامه داده بود و کاش سیاست های موفق آقای رفسنجانی توسط اشخاص دیگر دست کم گرفته نمیشدند و راه ما الان همان است که راه آقای هاشمی بود.
مهندس ترکان در رابطه با تغیر مدیریت های مکرر و بویژه تعویض سریع مدیر منطقه قشم در دولت یازدهم اظهار داشت: اعضای هیئت مدیره قشم ۵ نفر هستند که در این هیئت مدیره تصمیم عوض شد و شخص دیگری از این پنج نفر بعنوان مدیرعامل معرفی شد. انتخاب این مدیران سیاسی است اما سیاسی بودن به معنای حزبی بودن نیست چون آقای روحانی حزبی نیست. مدیران مناطق آزاد همگی از مردمان همان محل انتخاب شده اند.
وی همچنین راجع به توجه به گردشگری  از لحاظ توریستی در قشم گفت: در هرمنطقه با توجه به استعداهای همان منطقه کوشش شده است این امور به نتیجه برسد اما ما خیلی راه داریم تا به پایان راه برسیم. وی ادامه داد: این امور منافاتی با تولید ندارد چراکه هر بخشی سهم خودش را دارد.
خودمان ۲۰ سال برنامه توسعه را تنظیم کرده ایم و حالا کشور را عقب مانده میخوانیم
روح الله ایزدخواه در ادامه گفت: بنده بحث سیاسی نکردم، بنده در دولت نهم بارها در رابطه با همین مناطق به مسئولین گوشزد کردم. بحث من تفکرات اقتصادی غلطی است که در بدنه کارشناسی کشور است. ۲۰ سال برنامه توسعه را ما خودمان تنظیم کرده ایم اما حالا کشور را عقب مانده میخوانیم و مشکل را به گردن نفت می اندازیم.
وی افزود: آقای ترکان میفرمایند زمین فروشی کنیم؛ این طرح ۲۰۰ سال پیش در آمریکا رخ داد که مردم را به زور وادار می‌کردند زمین هایشان را به سرمایه داران بفروشند. امروزه لیبرالها هم به مشارکت مردمی رسیده اند؛چرا شما زمین ها را به تعاونی های بسیار معتبر مردمی که امثال آن در خوزستان وجود دارد نمی‌فروشید.
توهین کردن به صاحبان سرمایه اشتباه است؛سرمایه گذار می‌تواند ایجاد اشتغال کند
مهندس ترکان در پاسخ گفت: بنظرم شما مطلب بنده را اشتباه فهمیدید؛ اصلا زمین مال دولت نیست و دولت زمین کسی را هم نمیخرد. من فقط به مردم توصیه میکنم که زمین ها را ارزان نفروشید.
 محسن مقصودی افزود: انتقاد آقای ایزدخواه این است که ما باید به سمت این برویم که سیاست گذاری نرود به سمت اینکه فقط به ویلا سازی و غیره توجه شود.
ترکان گفت: مابرای سرمایه گذاران ریل گزاری میکنیم، نگاه من به صاحب سرمایه این است که میتواند ایجاد شغل کند و من اینها را به مناطق آزاد دعوت میکنم. از نظر من توهین کردن به صاحبان سرمایه اشتباه است و ما باید زمینه را برای سرمایه گذاری این افراد مهیا کنیم. وی ادامه داد: سرمایه فرار است و باید این ها را به سمت اقتصاد مولد ببریم و نباید با مالیات سرمایه ها را تهدید کنیم. هم اکنون مالیات در کشور ما ۲۵ درصد سود است؛ ما نباید از سرمایه و دارایی های مردم مالیات بگیریم.
به ما انگ می‌زنند شما تند و انقلابی هستید
ایزدخواه در پایان گفت: ما هرگاه سیاست های دوستان را نقد میکنیم می‌گویند شما تند و انقلابی هستید الان ۲۴ سال است این نگاه در کشور حاکم است. بحث این است؛ مگر حمایت از مردم یعنی مقابله با پولدارها؟ مگر در ژاپن پولدار نیست؟ چرا در همه جای دنیا و در ژاپن پولدار است ولی در آنجا پول دار را به سمت تولید می برند نه به سمت زمین فروشی.
حمله کردن به بنگاههای اقتصادی حرکت انقلابی نیست
ترکان گفت: آقای ایزدخواه برای خودشان نوشابه باز کردند. حمله کردن به بنگاههای اقتصادی حرکت انقلابی نیست؛ رویارویی مردم با هم ادبیات اشتباهی است. وی در ادامه افزود: ما میخواهیم مناطق جدید ایجاد کنیم و میخواهیم جاسک را بعنوان لایحه تقدیم مجلس کنیم و هدفمان این است که سواحل مکران را توسعه بدهیم. مقام معظم رهبری به ما پنج ماموریت دادند که عبارت است از:تسهیل تولید،توسعه صادرات،ارتقای فناوری،جذب منابع مالی و تامین نیازهای کشور و این موارد تمام آنچیزی است که ما به دنبالش خواهیم بود.
گفتنی است سوال برنامه به شرح زیر بود : مهمترین علت سفر مردم به  مناطق آزاد(کیش،قشم،چابهار،اروند و ..) را چه می‌دانید؟۱_تفریح و گردشگری ۲_خرید اجناس ارزان ۳_اشتغال و تولید
که از میان ۱۴۰ هزار نفر شرکت کننده حدود ۶۰ درصد مردم به گزینه ۲ یعنی مراجعه به مناطق آزاد برای خرید اجناس ارزان رای دادند.